گفته مىشود . شيخ محمد عبده و ديگران گفته‌اند : « منظور از قرائن ، جانهاى آدميان است و جان از عالم نور است و خداوند آنها را با اجسام كه از عالم ظلمت هستند ، پيوند داده است . » « 1 » . . . به نظر مىرسد ، منظور از قرائن ، امور شبيه به هم و مانند هم است و خلاصه اين بند ، آن‌كه خداوند خود همراهى و مشابهت بين اشياء را پديد آورده ؛ همان‌گونه كه بين امور متضاد نيز از جهاتى جمع كرده است . ( و فرّقها أجناسا مختلفات في الحدود و الأقدار و الغرائز و الهيئات ) تعداد پديده‌ها - چه آنهايى كه منقرض شده‌اند و چه آنهايى كه هنوز هستند - غيرقابل شمارش‌اند و آنها اجناس و اقسام گوناگونى دارند و هر يك از جهت شكل ، طبيعت ، عمر ، حيات ، حركت ، نور و تاريكى متفاوت هستند . ( بدايا خلائق أحكم صنعها ) خداوند ، هسته ، تخم و نطفه را آفريده است و از آنها گياه و پرندگان و حيوانات را آفريده است و اين نظام آفرينش بر كامل‌ترين وجه آن و بديع‌ترين صورت آن است و همچنان خداوند ، فيض خود را به جهان آفرينش فرو مىفرستد تا اين‌كه به غايت مطلوب خويش برسند . ( و فطرها على ما أراد و ابتدعها ) خداوند وجود آنان را خواست و همان گونه كه خواسته بود و بدون وجود الگويى از پيش تعيين شده ، پديد آمدند . امام عليه السّلام پس از يادكرد از آفريده‌ها به صورت عام و كلى ، به آفرينش آسمانها مىپردازد : ( نظم بلا تعليق رهوات فرجها ) سيارات ، بدون وجود هيچ ستونى ، در فضا ، معلق هستند . آنها به‌طور استوارى منظم شده و سامان

--> ( 1 ) . شرح نهج البلاغه ، محمد عبده : 1 / 166 .